fbpx

HASTA HAKLARINDA İLETİŞİM VE HUKUKİ BOYUT

9 dakika


İnsan olarak dünyaya gelen her canlının “doğumdan gelen” en temel haklarından biri olan yaşama hakkı, kişinin varlığının devam etmesini güvence altına alan tüm şartlar için kullanılan bir kavramdır. 1950 yılında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde 2. Madde olarak tanımlanan yaşama hakkı, her insanın yaşama hakkının anayasa ile korunacağının taahhütlünü vermiştir.

Bu hak “kişinin fizik ve ruhsal bütünlüğünü koruyabilmesi ve devam ettirebilmesi, varlığının çeşitli etkilerle bozulmasına engel olabilmesi” şeklinde tanımlanır.

Yaşama hakkı diğer tüm hakların özünü oluşturmaktadır. Diğer hakların kullanılabilmesi için öncelikle sağlıklı olmak gerekir. Sağlıklı olmayan, sağlığı korunmayan, ekonomik ve sağlık sorunları çözülemeyen insanın diğer hakları ile ilgili güvencelerinin anlamı olamaz.

Dolayısıyla sağlık hakkının kullanılabilmesinin en temel hareket noktalarından biri sosyal güvenlik hakkının tüm güvenceleriyle tanınmasıdır. Yaşama hakkına önem verilirken, sağlık hakkının korunmaması düşünülemez. Bu çelişkinin ortadan kaldırılabilmesinin yolunun sosyal devlet ilkesinin gereği, ulusal ve uluslararası metinlerde diğer tüm hak ve özgürlüklerin varlığı için koruma altına alınmıştır.

Yaşama hakkı “herkes” için geçerlidir. AİHS’nin (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) 2. maddesinde yaşama hakkı düzenlenmiştir. Sözleşme’nin 2. maddesindeki düzenlemeye göre, “herkesin yaşama hakkı yasayla korunur”. Yaşama hakkına verilen önemden dolayı sözleşmenin 15. maddesinde bu hak, istisnaları bir yana, olağanüstü hallerde askıya alınamaz haklar arasında düzenlenmiştir.

“Yaşama Hakkı” temel özgürlük ve “Birincil Hak” tır. Yaşama hakkı, kişi güvenliği ile anlam kazanır. Yaşama hakkının içeriğini oluşturan yaşam, bedenine sahip olma hakkı, özel yaşam özgürlüğü, güvenlik hakkı gibi unsurları gerektirir. Bu unsurların birinin bile olmadığı durumlarda yaşama hakkından söz etmek mümkün değildir.

Güvenlik içinde yaşama hakkının içeriğinde yer alan kendi bedenine sahip olma hakkı, kişinin kendi bedeni hakkında karar verme özgürlüğü sağlarken, sağlıklı yaşama ile ilgili talep etme hakkını da kapsar.

Kişinin temel hakları arasında yer alan ve diğer haklarında olmazsa olmaz koşulu olan yaşama hakkı ve bu hakkın gerçekleşmesini sağlayan sağlık hakkı birbirleri ile yakından ilgili ve ayrılmaz bir ikilidir.

“Sağlık Hakkı”, hem iyi işleyen bir organizmanın devamının sağlanmasını, hem de hastalığa uğrayan kişinin tedavisinin sağlanmasını isteme haklarını kapsar.

Yaşamın devamı; iyi işleyen bir organizmanın devamının sağlanmasını ve hastalığa uğrayan kişinin tedavisini sağlayan, sağlık hakkı ve bu hakkın getirdikleri ile mümkündür. Sağlık hakkı bu yönleri ile yaşama hakkına bağlı ve onu ayakta tutan en temel haklardandır.

T.C. Anayasası 56.Madde (26/05/2015)

“Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. Devlet herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlama; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler. Devlet, bu görevini kamu ve özel kesimdeki sağlık ve sosyal kurumlardan yararlanarak, onları denetleyerek yerine getirir. Sağlık hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine getirilmesi için kanunla genel sağlık sigortası kurulabilir.” demektedir.

Hasta hakları en genel anlamıyla;

  • Hasta olmadan önce, hastalandıkları zaman yararlanacakları ulaşılabilir yeterli ve etkin sağlık hizmetinin önceden hazır olarak bulunuyor olmasını,
  • Hastalandığın da ya da sağlıklılık hali yitirildiğinde bir sağlık kurumunda yetkin ve standart bir sağlık hizmeti almayı,
  • Hastalıkların insanlarda bıraktığı kalıcı olumsuzluklarla birlikte yaşayabilmek için gerekli olan hizmetlerden yararlanmayı, kapsayacak kadar geniş bir içeriğe sahiptir. Ayrıca ortaya çıkan somut durumlara göre gelişme ve genişleme halindedir.

İnsanlar, tüm bu hakları kendileri talep edemeyecek durumda oldukları zaman yakınları tarafından talep edilip kullanıldığı için ya da hastalık sürecinin olumsuz sonuçlarından hasta yakınları da doğal olarak etkileneceği için “hasta yakını haklarıyla” birlikte ele alınır.

Hasta Hakları uygulaması ilkelerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.

  • Bedenen, ruhen ve sosyal yönden tam bir iyilik hali içinde yaşama hakkının, en temel insan hakkı olduğu, hizmetin her safhasında daima göz önünde bulundurulur.
  • Herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkını hiçbir merci veya kimsenin ortadan kaldırma yetkisinin olmadığı bilinerek, hastaya insanca muamelede bulunulur.
  • Sağlık hizmetinin verilmesinde, hastaların, ırk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç ile ekonomik ve sosyal durumları ile sair farklılıkları dikkate alınamaz.
  • Sağlık hizmetleri, herkesin kolayca ulaşabileceği şekilde planlanıp düzenlenir.

Hasta Hakkı Uygulamaları, Aşağıdaki Uygulamaları İçerir.

  • Sağlık Hizmetlerinden Faydalanma Hakkı
  • Adalet ve hakkaniyete uygun olarak faydalanma faydalanabilecekleri konusunda bilgi isteme,
  • Hasta, sağlık hizmetlerinden nasıl faydalanacağını  bilme,
  • Sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirme,
  • Personeli tanıma, seçme ve değiştirme,
  • Tıbbi gereklere uygun teşhis, tedavi ve bakım alma,
  • Tıbbi tıbbi gereklilikler dışında müdahale yasağı,
  • Özen gösterilmesi,
  • Ötenazi yasağıdır.

Ä°lgili resim

  • Sağlık Durumu ile İlgili Bilgi Alma Hakkı

Hasta sağlık durumu ile ilgili;

  • Kendisine uygulanacak tıbbi işlemler ile bunların faydaları ve muhtemel sakıncaları,
  • Alternatif tıbbi müdahale usulleri,
  • Tedaviyi kabul etmemesi halinde ortaya çıkabilecek muhtemel sonuçları ve hastalığın seyri ve neticeleri konusunda sözlü veya yazılı olarak bilgi isteme hakkına sahiptir.
  • Sağlık Durumu ile İlgili Bilgi Alma Hakkı
  • Kayıtları inceleme, kayıtların düzeltilmesini istemek.
  • Bilgi verilmesini yasaklama: Hasta, sağlık durumu hakkında kendisine veya ailesine veya yakınlarına bilgi verilmemesini isteyebilir.
  • Bilgi Vermenin Usulü: Hastanın anlayabileceği şekilde, mümkün olduğunca tıbbi terimler kullanılmadan, hastanın ruhi durumuna uygun ve nazik bir ifade ile verilir.
  • Hasta Haklarının Korunması
  • Mahremiyete Saygı Gösterilmesi: Her türlü tıbbi müdahale, hastanın mahremiyetine saygı gösterilmek suretiyle icra edilir.
  • Rızası Olmaksızın Tıbbi Ameliyeye Tabi Tutulmama: Kanunda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere hasta, rızasının olmadığı durumda tıbbi ameliyeye tabi tutulamaz.
  • Bilgilerin Gizli Tutulması: Sağlık hizmeti sebebiyle edinilen hasta bilgileri, verilmesi kanun ile müsaade edilen haller dışında, hiçbir şekilde açıklanamaz.
  • İnsani Değerlere Saygı Gösterilmesi ve Ziyaret: Sağlık hizmetlerinde görev alan bütün personel; hastalara, yakınlarına ve ziyaretçilere güler yüzlü, nazik, şefkatli ve sağlık hizmetleri ile ilgili mevzuat ve yönetmelik hükümlerine uygun şekilde davranmak zorundadır.

Türkiye’ de hasta hakları konusunda bir yönetmelik (Resmi Gazete Tarifti: 01.08.1998 Resmi Gazete Sayısı: 23420) yayınlanmıştır. Yönetmelik kapsamında hasta hakları uygulamaları konusunda sağlık kuruluşları ve çalışanlarının sorumluluk alması sağlanmıştır.

Bu Yönetmelik; temel insan haklarının sağlık hizmetleri sahasındaki yansıması olan ve başta Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda ve milletlerarası hukuki metinlerde kabul edilen “hasta hakları” nı somut olarak göstermek ve sağlık hizmeti verilen bütün kurum ve kuruluşlarda ve sağlık kurum ve kuruluşları dışında sağlık hizmeti verilen hallerde, insan haysiyetine yakışır şekilde herkesin “hasta hakları” ndan faydalanabilmesine, hak ihlallerinden korunabilmesine ve gerektiğinde hukuki korunma yollarını fiilen kullanabilmesine dair usül ve esasları düzenlemek amacı ile hazırlanmıştır.

Kapsamı, ”Sağlık hizmeti verilen resmi ve özel bütün kurum ve kuruluşları, bu kurum ve kuruluşlarda veya bunların dışında hizmete katılan her kademedeki ve unvandaki ilgilileri ve hizmetten faydalanma hakkına haiz olan bütün fertleri kapsar” şeklindebelirtilmiştir.

Sağlık Hizmeti Sunumunda Hasta Hakları İhlalinde Hukuki Boyut

Hasta ve yakınlarının haklarının ihlali durumunda, doktor, hemşire, sağlık çalışanı veya diğer personel veya personel istihdam eden kurum ve kuruluş sağlık hukuku kapsamında bulunan sorumlulukları doğrultusunda değerlendirilir. 

Ä°lgili resim

Hasta Hakları ihlalinde personelin sorumluluğu aşağıdaki gibi özetlenebilir.

Yönetmelikte gösterilmiş olan hasta haklarının fiilen kullanılmasına mani olan veya bu hakları başka şekilde ihlal eden personelin, cezai, mali ve disiplin sorumluluklarının tamamı veya bunlardan bir kısmı doğabilir.

Sağlık çalışanı hasta hakları uygulamaları kapsamında uygulamaları gerçekleştirirken işbirliği, koordinasyon ve iletişimin etkili olması gerektiğini unutmamalı, bu konudaki sağlık ile ilgili mevzuata hakim olmalı ve uygulamalarını bu doğrultuda gerçekleştirmelidir.

Sağlık hizmetlerinin niteliği gereği özellikle yazılı iletişimin hukuki değeri unutulmamalıdır. Aynı zamanda etkili sözlü, sözsüz iletişimin sürecin yönetimindeki öneminin farkında olmalıdır.



Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla Paylaşın!

146

Facebook Yorumları

Yorumlar

Sizin Tepkiniz Nedir?

Komik Komik
0
Komik
Sinir Bozucu Sinir Bozucu
0
Sinir Bozucu
Yararlı İçerik Yararlı İçerik
0
Yararlı İçerik
Beğendim Beğendim
0
Beğendim
İlgi Çekici ! İlgi Çekici !
0
İlgi Çekici !
Başarılı Başarılı
0
Başarılı
Pro İçerik ! Pro İçerik !
0
Pro İçerik !
Bir format seç
Liste
Klasik İnternet Listeleri
Kişisel Test
Kişisel bir şey ortaya koymayı amaçlayan sorular dizisi
Basit Test
Bilgiyi kontrol etmek isteyen doğru ve yanlış cevaplı sorular dizisi
Video
Youtube and Vimeo Embeds
Anket
Karar verme ya da görüş belirleme/oy verme
Oylanabilir Liste
En iyi liste öğesine karar vermek için yukarı veya aşağı basın
Geri Sayım Listesi
Klasik İnternet Geri Sayım Listeleri
Fotoyla Anlatım
Kendi resimlerinizi yükleyin ve birşeyler anlatın
Görsel
Fotoğraf veya GIF
Serbest Yazı
Yazılarınıza Görseller Bağlantılar Ekleyebilirsiniz